Żelazo, czerwone krwinki, ferrytyna – co warto wiedzieć sprawdzając wyniki

 

 Zaczniemy może od erytrocytów czyli czerwonych krwniek 

Ponieważ są odpowiedzialne za transport tlenu ich niski poziom nie pozwala na prawidłowe dotlenienie organizmu. Każdy kto miał anemię i doświadczył drętwienia kończyn ale również problemów ze zmęczeniem, pamięcią i koncentracją wie co oznacza nieprawidłowe utlenienie organizmu 🙂 Kilka podstaw dotyczących czerwonych krwinek

  • żyją ok 120 dni
  • powstają w szpiku kostnym
  • do ich rozwoju niezbędne  są: żelazo, witaina B12 i kwas fliowy (wit. B9)

 

Wysoki poziom RBC – przyczyną mogą być:

– czerwienica prawdziwa

– niedokrwienie tkanek  związane np. z przebywaniem na dużych wysokościach, sportem wyczynowym, nabytą lub wrodzoną wadą serca, niektórymi chorobami płuc, tętniakiem tętniczo-żylny

– czasami również niedokrwienie związane z zatorami, zakrzepicą

– choroby szpiku kostnego (to w nim powstają czerwone krwini)

– problem z nerkami i zwiększone wytwarzanie erytropoetyny, związane np. z wodonerczem, torbielowatością nerek lub nowotworem

 

Niski poziom:

– anemia – niedobór żelaza, B12 lub kwasu foliowego. Albo też niedobór wszystkich tych składników jednocześnie….

Przy ocenie  niedoboru kwasu foliowego i witaminy B12 pomocne są wskaźniki czerwonokrwinkowe (MCV, MCH, MCHC) które najczęściej są wtedy wysokie  w przeciwieństwie do niedoboru żelaza, przy którym najczęściej MCV, MCH, MCHC są niskie

– krwawienia – moga to być krwawienia wewnętrzne (np. z przewodu pokarmowego) ale również mięśniaki macicy, obfite miesiączki, endometrioza

– rozpad erytrocytów związany z autoagresją lub pod wpływem działania chemii (np. środki chemiczne używane w pracy)

– 3 tyrmestr ciąży

– przewodnienie

 

Hemoglobina

To czerwony barwnik w krwinkach, kóry skałda sie z 4 grup hemowych zawierajacych 4 cząsteczki żelaza.

Przyczyny niedoboru i nadmiaru hemoglobiny są bardzo zbliżone do opisanych powyżej  zaburzeń poziomu erytrocytów.

Na jej obniżenie mogą wpływać niektóre leki (kwas acetylosalicylowy, antybiotyki zawierające erytromycynę, niektóre leki uspokajające, fenobarbital). Na jej nadmiar mogą  wpływać leki odwadniające (furosemid) jak również niektóre leki psychotropowe.

 

Żelazo

Tak jak wspomniałam wyżej jest składnikiem hemoglobiny. Wraz z pożywieniem dostarczamy żelazo III wartościowe, które w żołądku zmieniane jest do II wartościowego. Po połączeniu z białkiem w jelicie cienkim wchłania się w postaci ferrytyny.

Żelazo magazynujemy w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym  w postaci ferrytyny

Nadmiar żelaza:

  • hemochromatoza – występuje rzadko, ale jeśli pozostałe wskaźniki również nas niepokoją wówczas warto zrobić badanie genu HFE, które wykluczy to schorzenie
  • często nadmiar żelaza może paradoksalnie być związany z anemią – spowodowaną niedoborem witamin z grupy B (B12 i kwas foliowy) lub niedoborem samego żelaza. W takmi przypadku badamy zapasy żelaza czyli ferrytynę (opisana poniżej)

Niskie żelazo:

  • anemia  najczęściej związana z jego zbyt małą jego ilością w diecie (warto wspomnieć, że najlepiej wchłania się żelazo hemowe bo w ok 20%, niehemowe to zaledwie 5% wtedy warto łączyć je z witaminą C żeby zwiększyć przyswajalność)
  • może być związany z krwawieniami – obfitymi miesiączkami, nadżerkami w jelitach, krwawieniami w obrębie przewodu pokarmowego

 

Jeśli mamy nadmiar lub niedobór żelaza – żeby dobrze diagnozować takie wyniki sprawdzamy poziom transferryny i  ferrytyny – czyli białek, które pozwalają na transport i magazynowanie żelaza.

 

Ferrytyna

Ferrytyna pozwala na magazynowanie żelaza w wątrobie i pokazuje nam jego zapasy. Ponieważ jest białkiem ostrej fazy jej wysoki poziom może oznaczać, że chorujemy przewlekle.

Wysoka feryrytna + niskie żelazo i niska transferyna

  • choroby autoimmunologiczne – RZS, hashimoto,
  • uszkodzenie wątroby (która jest magazynem ferrytyny)
  • uszkodzenie śledziony
  • przedawkowanie żelaza w suplementacji lub po transfuzji krwi
  • anemia megaloblastyczna, aplastyczna, hemolityczna
  • choroby zakaźne
  • choroby nowotowrowe

Niska ferrytyna + niskie żelazo

  • oznacza anemię – sprawdzamy jeszcze transferynę i wskaźniki czerwonokrwinkowe. Różnicujemy anemię na podstawie dalszych wyników i szukamy oczywiście przyczyny a nie tylko zaleczamy żelazem

Niska ferrytyna + wysokie żelazo

  • Nadmiar żelaza i niedobór ferrytyny może oznaczać, że mamy anemię –  niedobór żelaza i/lub witaminy B9 i B12. Często niedobór tych dwóch ostatnich widać również w morfologii krwi (wysoki poziom wskaźników MCV, MCH i MCHC)

 

Jeśli więc chcemy dokładnie sprawdzić czy mamy anemię warto zawsze sprawdzać żelazo, ferrytynę, transferynę, czerwone krwinki, wskaźniki MCV, MCH, MCHC i jeśli to konieczne zbadać również gen HFE.

Zwłaszcza, że czasem nadmiar żelaza oznacza jego niedobór i obniżenie żelaza w diecie może być w tym przypadku szkodliwe. Podobnie jak większość witamin i składników mineralnych ciężko doprowadzić jest do nadmiaru żelaza spożywając je w diecie w postaci naturalnej. A o zgrozo takie zalecenia znalazłam chcąc zobaczyc jak interpretują inni wyniki wskaźnikó czerwonokrwinkowych. Raczej nie szukałabym przyczyny przeładowania żelazem w diecie.

W przypadku suplementacji żelazem podchodziłabym jednak bardzo ostrożnie ponieważ jego nadmiar działa pro-nowotworowo i może zwiększać ryzyko wystąpienia zawału. Przedawkowanie w suplementacji to już zupełnie inna kwestia i faktycznie mozemy przesadzić z ilością żelaza. Jak wspomniałam dmoze tez działac pronowotworowo co prawdopodobnie związane jest z reakcją:

jony żelaza + nadtlenek wodoru –> wolne rodniki nadtlenowe (hydroksylowy OH*)

 

I jak w każdym przypadku tak i tutaj w interpretacji naszych wyników –  szukamy przyczyny i drążymy temat 🙂

 

Neutrofile

Stanowią 70% białych krwinek a ich główną rolą jest obrona przed bakteriami.

Norma neutrofilii mieści się w granicy 1,8 -7,7 x109/l

Podwyższone neutrofile:

– zdarzają się u dzieci – poziom nawet do 10 x109/l , powinien się obniżać w wieku 7-10lat

– najczęściej świadczy o zakażeniu bakteryjnym lub grzybiczym

– mogą to być stany zapalne, choroby autoimmunologiczne

– w chorobach metabolicznych – cukrzycy typu 2, dnie moczanowej, stłuszczeniu wątroby

– w chorobach hematologicznych ? białaczka, czerwienica prawdziwa

– po usunięciu śledziony

– początkowe stadia nowotworów- najczęściej towarzyszy również podniesione OB

Czasami wzrost neutrofili  występuje w ciąży, po porodzie ale również w okresie wzmożonego wysiłku fizycznego lub w ciężkim stresie.  Również u osób palących papierosy wzrasta poziom neutrofili i spada po ich odstawieniu.

comment_gw0uLxtZq2KZ9D1gKKBNh6FocJqMVwzs[1]

Obniżone neutrofilie

– głęboka neutropenia to albo agranulocytoza polekowa albo ostra białaczka szpikowa. Wtedy neutrofile spadają poniżej 0,5 x x109/l

– neutropenia >0,8 to często choroby autoimmunologiczne RZS, toczeń, chorba Gravesa- Basedowa

 

Obniżenie neutrofili następuje również w przypadku:

– ukąszenia kleszcza (rozwój borrelizoy i koinfekcji, wpływają hamująco na układ odpornościowy)

– chemioterapii

– stosowania niektórych leków

– niedoboru witamin B12 i B9

Spadek neutrofili oznacza znaczne upośledzenie odporności ?ponieważ neutrofile stanowią 70% białych krwinek, tym samym ich znaczne obniżenie  zwiększa ryzyko infekcji no i znacznie utrudnia jej zwalczanie. Przy obniżonych neutrofilach niebezpieczna staje się nawet niegroźna infekcja

Blausen_0909_WhiteBloodCells[1]

Leukocyty

Białe krwinki (leukocyty)  w morfologii krwi oznaczane są skrótem WBC. Ich głównym zadaniem jest zwalczanie infekcji. U zdrowej osoby mieszczą się w przedziale 4-10 tys. na mm sześcienny. Trochę inaczej kształtują się normy dla noworodków (nawet 10-25 tys./mm3).

Leukopenia czyli obniżona wartość białych krwinek może świadczyć o obniżonej odporności lub o tym, że organizm dawno nie chorował.

Leukocytoza czyli podwyższona wartość białych krwinek świadczy o toczącej się infekcji lub schorzeniach hematologicznych.

To najczęstsze przyczyny ale leukocyty mogą podnosić się również w przypadku:

– ciąży

– odczynów poszczepiennych

– intensywnego uprawiania sportu

– przyjmowania leków antykoncepcyjnych

– przedawkowania hormonów tarczycy lub kortyoznu

– zatrucia lub narażenia na toksyny (np. kontakt z toksynami w pracy)

– w wyniku działania ciężkiego stresu

– po zawale serca

 

Do leukocytów należą:

– neutorfile (70% leukocytów)

– eozynofile

– bazofile

– limfocyty

– monocyty (komórki żerne)

EOZYNOFILIA

Eozynofile – eozynocyty – granulocyty kwasochłonne

Eozynofile należą do leukocytów, komórek układu odpornościowego, które większość z nas zapewne bardziej kojarzy po prostu jako białe krwinki.  Eozynofilia czyli podwyższony poziom granulocytów kwasochłonnych (>o,6 G/L w 3 powtózonych badaniach) świadczy o toczącym sie w organizmie stanie chorobowym. Ponieważ eozynofile są wytwarzae w szpiku kostnym czasami przy nieprawidłowych wynikach bada sie właśnie szpik – szukając w nim procesu chorobowego. Pamiętajmy jednak, że eozynofile powstają w organizmie po coś – i jeśli chcemy diagnozowac przyczyny eozynofili musimy patrzeć na całość wyników wszystkie objawy. Eozynofile są komórkami żernymi, mają zdolnośc do fagocytowania bakterii Gram dodatnich, Gram ujemnych, pasożytów i grzybów. Biora udział w rekacji immunologicznej (mogą świadczyć o alergii) lub procesie gojenia ran (podwyższone np po oparzeniu).

Normy eozynofili:

– Granulocyty kwasochłonne powinny stanowić 2-4 % wszystkich leukocytów we krwi obwodowej,

50-400 eozynofili na 1 mm3 (choć niektóre źródła podają 35-400) – oznacza nieznaczną eozynofilię

1000-3000  eozynofili na 1 mm3 (1500-5000) – umiarkowana eozynofilia

–  powyżej 3000 eozynofili na 1 mm3  (>5000) – eozynofilia wysoka

 

Jakie są przyczyny eozynofilii?

Przede wszystkim jest ona bardzo mocno związana z alerigią, przewlekłymi procesami zapalnymi i inwazją pasożytniczą. I od tego zaczłęłabym diagnostykę.

Pamiętajcie, że nie ma bezpośredniej zależności – im wyższe eozynofile tym gorsze schorzenie. Umiarkowana eozynofilia może świadczyć o nowotworzeniu a bardzo wysoka o chorobie pasożytniczej – tu na prawdę ważna jest dalsza diagnostyka i wywiad z pacjentem. Ponieważ przyczyn może być bardzo wiele, warto zwrócić uwagę na objawy – to one powiedza nam gdzie szukać pierwotnej przyczyny

  • pasożyty – zależnie od stopnia inwazji – eozynofile mogą być bardzo wysokie!
    • pasożyty przewodu pokarmowego – owsiki, tasiemiec, glistnica, węgorek jelitowy, tęgoryjec dwunastnicy – podnoszą EO nawet do 15-30 G/L
    • pasożyty lokalizujące sie w tkankach – włośnica, toksokaroza (larwa wędrująca), tasiemce 
    • pasożyty lokalizujące się we krwi – filarioza, zimnica, schistosomatoza, nicienie
  • inne drobnoustroje
    • koci pazur
    • mononukleoza
    • płonica
    • chlamydia
    • grzybica kropidlakowa
    • gruźlica
  • choroby alergiczne
    • astma oskrzelowa
    • atopowe zapalenie skóry
Tu warto rozszerzyć diagnostykę przynajmniej o oznaczenie IgE całkowitego we krwi. Jesli będzie podwyższone warto zrobić już konkretne testy na alergię IgE zależną najlepiej z krwi a nie testy skórne (mało dokładne, poza tym gdybym miała bardzo wysokie IgE niekoniecznie chcialabym żeby podano mi potencjalny alergen pod skórę)
  • choroby tkanki łącznej, stany zapalne naczyń
    • RZS
    • toczeń układowy
    • skleroderma
    • guzkowate zapalenie stawów
    • zespół pozawalowy Dresslera
  • choroby skóry – często o charakterze niszczącym, choroby immunologiczne w tym wrodzony niedobór odporności
    • łuszczyca
    • łupież
    • pęcherzyca
    • złuszczające zapalenie skóry
    • opryszczkowe zapalenie skóry
  • choroby nowotworowe – najczęściej umiarkowanie podwyższone eozynofile do 1 G
    • chłoniak Hodgkina – ziarnica złośliwa
    • chłoniaki nieziarnicze
    • nowotwory piersi, wątroby, oskrzeli
  • stan zapalny tarczycy – Hashimoto
  • choroby płuc – nacieki płuc związane z eozynofilią
  • niedoczynnośc nadnerczy (choroba Addisona)
  • leki – kwas acetylosalicylowy, antybiotyki, leki przeciwpasożytnicze, interferon, leki uspokajające
  • chemioterapia, radioterapia oraz kontakt z substancjami toksycznymi

 

Jak widzicie jest tego na prawdę sporo, więc ciężko wnioskować na podstawie samych tylko podwyższonych eozynofilii. Czasami eozynofilia cofa się, co może oznaczać, że organizm zwalczył przyczynę – czyli eozynofile wykonały swoją pracę i ich poziom spadł. Zawsze warto szukać pierwotnej przyczyny – nie leczymy wyników, nie dążymy do obniżenia eozynofili – one przecież powstały po to żeby walczyć. My tylko (aż) powinniśmy dowiedzieć się z czym konkretnie miały sobie radzić i czy faktycznie jest to jaiś czynnik zewnętrzny (pasożyty, toksyny, leki?) czy też przyczyną jest nieprawidlowo funkcjonujący układ immunologiczny (nowotwory, alergia). W tym drugim przypadku znów – szukamy co się zadzialo/dzieje, że układ immunologiczny źle funkcjonuje. I w miarę możliwości eliminujemy przyczynę.